Odette Schoeman - Swartskaap

Marida Fitzpatrick het met Odette Schoeman oor Swartskaap, haar debuutroman, gesels.  

Op 20 het sy twee kinders gehad; op 30 een boek. En nou voel Odette Schoeman nie meer soos die swartskaap nie.

Die kinders was nie beplan vir voor 20 nie. “Ek was verlief en verlore. En stupid. Jy weet mos nie van al die birds en die bees nie. Maar vandag, as ek terugkyk, sal ek niks anders wou doen nie.”

Die boek wou sy wel voor 30 hê. Om die waarheid te sê, sy móés.

“Ek het gesê voor my 30ste verjaarsdag. ’n Paar maande voor my verjaarsdag, toe sê ek well, this is it. Toe gaan sit ek en skryf die eerste 100 bladsye.”

Skryf is iets wat sy nog altyd wou doen, en eintlik het dit vir haar natuurlik gekom, maar ná daai eerste 100 bladsye het sy so getwyfel dat sy dit eers vir ’n uitgewer gestuur het.

“Toe sê Nelleke (de Jager, van Kwela Boeke) sy soek die res van die manuskrip. Ek het gesê ek is nog nie happy met die res nie, maar eintlik wás daar nie ’n res nie. Toe skryf ek die res in drie weke.”

En nou verskyn Swartskaap volgende week.

“My idee was om die dinge wat ek gesien het, uit te kry en vir mense te sê: ‘Dit maak nie saak waar jy vandaan kom of wat jou omstandighede was nie, daar’s hoop’.”

Jare lank het Odette met die titel in haar kop geloop. “Omdat ek een was: ’n swartskaap.”

Ons gesels by haar en haar “amper-man” se huis in Vanderbijlpark in die Vaaldriehoek.

Erg op haar senuwees sit sy hande in mekaar in ’n sonkol op die bank.

Odette (30) is ’n agter-die-skerms mens; nie een vir die kollig en onderhoude en sulke dinge nie.

“Die idee van mense wat vir my kyk?.?.?.” Sy ril. “Nee, ek weet nie, ek’s baie skaam.”

Terug by die titel: “Maybe het ek vir myself gesê ek’s ’n swartskaap, ek weet nie. Ag, my ma en pa is geskei toe ek baie jonk was en ek’s koshuis toe en dis maar die behandeling wat koshuiskinders in Lagerspoort gekry het.”

Lagerspoort is ook die koshuis waar Claudie, hoofkarakter in Swartskaap, grootword.

“Sekere gedeeltes van die boek, soos my boeties en my skoollewe in die koshuis, is gebaseer op my lewe. Maar die ma en pa is heeltemal fiktief.”

Net soos Claudie was sy ook in haar hoërskooljare by ’n plek van veiligheid.

Anders as Claudie, wat deur haar pa gemolesteer is, sê Odette sy was net daar uit rebelsheid.

Sy lag. “Baie weggeloop van die huis af.”

Daar het sy die grootste gedeelte van Swartskaap se storie gekry. “Vriendinne wat ek gemaak het, stories wat ek gehoor het. Soos die molesterings, die ouers?.?.?.”

Dis vir haar belangrik dat mense weet Claudie se ouers is nie hare nie.

“My ma en pa?.?.?. ek het nie rêrig baie kontak met hulle nie. Hulle’s twee baie goeie mense.

“Ek sou graag ’n beter verhouding met hulle wou gehad het, maar ek het nie die geleentheid gehad nie.

“Omdat ek van vyf jaar oud af in ’n koshuis was, het ek en my ouers nie gebond nie. As ek by my ma of pa moes bly, was hulle vir my vreemdelinge. Ons het nie oor die weg gekom nie. Glad nie.”

Daarom het sy Claudie se ma en pa op vriendinne van haar se ouers gebaseer. “Dit was om die omstandighede moeiliker te maak, die victory groter.”

Sy praat kalm en afgemete.

“Claudie is baie dapperder as ek. Ons het dieselfde drome gehad, vrese. Sy’s basies ek; hier en daar getweak. Dit was baie moeilik om oor myself te skryf, maar ook genesend in a way.”

Lang stilte, kyk ver. “Aag, ek dink ’n ou het maar?.?.?. om in moeilike omstandighede groot te word, wat jy nie wil face?.?.?. Baie dinge het in perspektief geval omdat ek dit nou weer geface het.”

Die molesterings en verkragting in die boek is nie outobiografies nie, sê sy.

“Miskien was dit makliker om dit te skryf, juis omdat dit nié met my gebeur het nie.”

Die storie van Swartskaap was vir haar ’n belangrike storie om uit te kry.

“Dis ’n storie van leef en oorleef.”

Claudie se grootworddorpe is ook Odette s’n. Aan die Oos-Rand en in die Vaaldriehoek.

Odette is in Primrose, Germiston, gebore as die jongste van ses kinders. Sy het vyf broers. “My ma’t te veel kinders gehad. Sy’t ook begin op 17. Vandag, as ’n mens terugkyk, dan kry jy respek.”

Op vyf is sy koshuis toe, Lagerspoort in die destydse Oos-Transvaal. “Ek’s so dankbaar daarvoor. Normale omstandighede, normale mense. My boeties ook. Hulle hou voet by stuk dit was ons redding.”

Haar kleintydherinneringe vertel sy in verstommende besonderhede in die boek. Ja, sy het ’n baie goeie langtermyngeheue, sê sy. “My heel, heel eerste herinnering was ek so klein dat ek nog nie eens kon sit nie.”

Op haar skootrekenaar speel “Sometimes when we touch”: “I’m just another writer still trapped within my truth / a hesitant prize fighter still trapped within my youth.”

Odette se laaste skooljare het anders verloop as Claudie s’n.

“Weggeloop met my boyfriend by wie ek later swanger geraak het. Dit was ’n vreeslike tyd, maar ek het Llewelyne (haar oudste seun) gehad en ek het hom grootgemaak.” Drie jaar later het sy Franco (9) gehad toe sy 20 was. “Ek is bly hulle’s daar, al het ek hulle nie beplan nie.”

Sy en die pa van haar seuns het in ’n stadium getrou, maar is ’n paar jaar later geskei en sy het weer Vanderbijlpark toe getrek waar sy by ’n prokureursfirma begin werk en Cobus ontmoet het. Haar “amper-man”, soos sy hom noem. “Vandat hy in my lewe is, het alles gesettle.”

Hulle wil trou in Desember. “Ons beplan ’n klein, baie klein ding.”

Om vir haar kinders ’n stabiele gesinslewe te gee, is vir haar baie belangrik. “Dis vir my absoluut álles om die pad vir hulle gelyk te maak. Klein dingetjies wat ek nie gehad het nie, gee ek vir hulle in oorvloed. Gesinne is vir my die belangrikste ding onder die son, omdat ek nie daarmee grootgeword het nie.”

In die boek kry Claudie se ma meestal die skuld vir hul disfunksionele gesin. “Maar Claudie se ma het probéér. Haar hele lewe lank het sy gedroom van hierdie Prince Charming en sy’t moed verloor. Teen die tyd dat sy besef het sy moet haarself red, was dit te laat.”

Swartskaap gaan oor empatie. “Claudie se ma en pa is baie goeie mense wat net nie kon cope met wat in hul lewe verkeerd gegaan het nie.” Geen mens is net sleg of net goed nie, sê sy en hark haar vingers deur die swart gordyn van haar hare. “Jy’t ’n keuse. Op die ou end is jy wat jy die meeste doen. Op die ou end van die dag ís ons net.” Een mens vir wie sy graag ’n boek wil stuur, is haar graad een-juffrou, Claudie se juffrou Van Zyl. Sy glimlag hartseer. “The older you get, the more you need the people when you were young.”

Volgende keer wil sy iets heeltemal fiktief skryf. “?’n Riller. Iets donker en weird?.?.?. Ek worry nie oor literêr nie.”
Uit haar lewe ís daar nog baie om te vertel, “maar ek weet nie of ek rêrig wil oopkrap nie. Met Swartskaap voel ek of ek nou al die str*nt afgesluit het”.

Daar is wel ’n deel van haar storie wat werd is om vertel te word. Van te vroeg kinders kry. Van baie stupid wees. Van baklei om êrens te kom. Dit was nie deel van Claudie se storie nie, “want my drie weke was op”.

“Ek moes die boek daar eindig en ek moes dit happy eindig. Hulle sê alles is oukei aan die einde. As dit nie oukei is nie, is dit nie die einde nie.”

Ja, sy glo vas aan gelukkige eindes. “Ek glo dat alles jou êrens uitbring. Ek glo jy gaan kry wat jy verdien. En ek dink ek verdien ’n happy einde.”
(in Beeld)

Bestel Swartskaap HIER van Kalahari.