Staan in die algemeen nader aan vensters - Loftus Marais

Alhoewel die digbundel redelik maklik lees, het dit my nogal 'n tydjie besig gehou. Ek het die koop van sy bundel vir te lank agterweë gelaat en dit toe eers gekoop die aand by sy voorlesing saam met Ronelda S. Kamfer.   Ek dink dit is dalk goed dat dit so gebeur het - mens moet hom eintlik eers lewendig beleef.  Dis nie verniet dat een van sy gedigte "Die digter as rockstar" heet nie!   Soos almal seker teen die tyd weet, hierdie bundel is sy debuut, waarvoor hy saam met Ronelda S. Kamfer die Eugene Marais-prys ontvang het.

Loftus Marais lees van sy gedigte voor in Boekehuis

Die bundel is tematies wat "vensters" en "kyk" aanbetref, eerstens haal hy 'n motto aan voor in die boek: "The birds are in their trees, / the toast  is in the toaster, / and the poets are at their windows." - uit "Monday" van Billy Collins.  Loftus se storie van vensters begin by Ligthning safety tips - what you should know (p.63), waarin sy pa sê: "in sy diakenstem / los die foon, sit af die tv / en staan weg van alle vensters" - wat hy natuurlik nie doen nie!  En net as jy dalk daarna op soek is: die titel van die bundel kom voor in die gedig Op soek, p.42.  Die woord "venster(s)" kom nog in heelwat meer gedigte voor.

Die boek is opgedeel vier dele, volgens die uitgewer (Tafelberg) se katalogusbeskrywing: In hierdie debuutbundel word die vier aparte leefruimtes van ’n sprekerstem poëties ontgin. Die studentedorp, die voorstad, die stad en ook die platteland word op soms speelse, soms intieme wyses ondersoek...  Ek probeer 'n verband sien tussen sy rebellie teen (en tog ook aanvaarding van) die fisika in die heel eerste gedig, Elementêre Fisika, en hierdie opdeling van die bundel in vier dele.  Let op die posisie van die venster op die blad voor elkeen van die vier dele.  In wiskunde begin mens in die eerste kwadrant (regs bo) en werk dan linksom, maar hy begin links bo, en werk dan regsom, as te ware stroomop dus.

Deel 1.  Eerste gedig: Elementêre Fisika

Inderdaad, soos hulle sê, dit gaan baie oor die studentedorp, mens sien dit in die eerste gedig waar dit blyk dat hy studente-akkommodasie met sy broer gedeel het.  Hy kan gedigte te voorskyn haal oor die onwaarskynlikste onderwerpe, bv.  Aan die fontein in ons flatblock se quad.  Tog dink ek dat hy dalk in hierdie deel die verband ondersoek tussen poësie en die realiteit (fisika, sien weer die eerste gedig).

Deel 2. Eerste gedig: Welkom in Kaapstad

Volgens minstens een resensie is die eerste gedig intertekstueel met "Aan die Kaap geskryf" van Wilma Stockenström, asook met werk van Antjie Krog in Verweerskrif.  Ek het ongelukkig nog nie een van die twee gelees nie.  Die deel handel grotendeels oor Kaapstad, maar maak ook 'n paar ander draaie met bv. Siel en Op soek.

Deel 3.  Eerste gedig:  Voorstedelik

Oor mense met stasiewaens wat met 'n getik in hul motorhuise afkoel, mense met dwerge in hulle tuine, wat saans woordeloos die tafel afdek en oorgeklankte programme op TV kyk.

Deel 4: Eerste gedig: Bloekomboom

Meestal landskapgedigte en herrinneringe aan kuiers op 'n plaas in sy kinderdae.

Soos ek reeds gesê het,  Marais het die vermoë om oor die onwaarskynlikste ding 'n gedig te skyf, nog 'n voorbeeld,  Die drie windkragopwekkers by Klipheuwel,  waar ek ook in Desember verby gery het en geen idees daaroor gehad het nie.  Gedigte kan ook teen die einde 'n onverwagse wending neem, sien bv. Siel (die naam moes dalk anders gewees het!) en Portret van 'n ramer.

Hoewel Marais ook soms woorde gebruik wat vir my onbekend is, is dit nie so erg as in Johan Myburg se Kamermusiek nie.  Die boek het vir my in geheel en  beslis 'n 'ligter' aanslag as Kamermusiek en ek vind Loftus se werk beslis baie meer toeganklik as die van iemand soos Breyten Breytenbach.

Aangesien ek 'n oorsig of bespreking van die boek skryf (en nie 'n resensie nie), om potensiële lesers 'n idee te gee wat om te verwag, moet ek net noem dat Marais kru taal redelik vryelik gebruik, asook dinge wat godsdienstig aanstoot mag gee, bv. in die gedig Wederkoms.  Bedtonele raak op plekke ietwat aan die grafiese kant. Wat die kru taal aanbetref moet ek sê dat ek my dikwels afgevra het of daar 'n ander woord is wat hy kon gebruik het, en meestal was die antwoord nee.  Om 'n ligte voorbeeld te noem, in Relaas van 'n tuindwerg waar hy sê, "'n hond het gister op my rug gepis", twyfel ek of die dwerg 'n ander woord sou gebruik het!  Daarenteen, is die woord wat hy gebruik in Terug op die plaas (p. 76) nodig?  Ons weet mos almal wat 'n koos is!  Onlangs het Mnr. Muller geskryf oor Wat maak 'n goeie gedig goed, waarop ek hom (met hierdie tipe van dinge in gedagte) gevra het of hy reken dat Loftus Marais die laaste stappe, nl krities beskou, en redigeer, goed regkry.  Sy antwoord was dat Loftus 'n vriend is en hy liewer nie kommentaar wou lewer nie!

Aanhalings:

Papiertjie (p. 14)
aan ’t stry oor die politiek gaan sit almal aan tafel, maar
als kantel, eetgerei kletter, glase mors wyn
gaste kyk agterna soos ek die trappe op verdwyn
na my lessenaar, gedek vir skryf, chaotiesdeurmekaar
ek vat ’n halfklaargedig, vou dit ’n paar keer
gaan stoot dit onder die poot sodat als balanseer
die mense glimlag, klink ’n glasie op my
ek dink: ai, papiertjie, dís ware littérature engagée

uit Met M se vertrek na Londen (p. 18)

en sommer net in die algemeen: Boeings wat NUUSWAARDIG NEERSTORT

uit Op soek (p. 42)

ek's op soek na 'n gedig
ag leser, wees van my bewus, gee my skryfstof
kom my tegemoet in private tydjies:
staan in die algemeen nader aan vensters
trek die gordyne effe terug
o sloer voor kiere vir 'n wyle!

My gunstelinge:

Elementêre fisika
Papiertjie
Met M se vertrek na Londen
Ode aan Sarah se voete
Die vroegsomerson as skilder
Na 'n grand uitstalling
Gedig vir my Seamus HeaneyNewSelected Poems 1966-1987
Landskap met duimafdruk

Ballade van die olieboor
Siel
Op soek
Selfportrette op vlekkelose byderwetse oppervlakke
Nagfilm

Voorstedelik
Relaas van die tuindwerg
Portret van 'n ramer
Tafel afdek
Oorgeklank (behalwe, ek hou van Derick)
Lightning safety tips - what you should know
Die inhoud van hulle huis

Bloekomboom
Die drie windkragopwekkers by Klipheuwel
Windpompskets
Vuil hande

Resensies:

Ek weet nie hoeveel resensies daar op die internet oor die boek bestaan nie, maar hier is 'n paar:

NB/Tafelberg : Katalogusbeskrywing
Beeld: Debuutdigter ‘dans op papier’ - Charl-Pierre Naudé
Die Burger: Gedigte vir die kykers - Wayne Muller
Beeld: Debuut troon bo onlangses uit - Lucas Malan
Litnet: Die Afrikaanse poësie se nuutste rockster verskyn met sterk debuut - Louise Viljoen
Litnet:  Tessa Louw - Briefresensie  Indien nie een van die beste nie, seker die geesdriftigste!

Kom maak gerus ook 'n draai by My Kop Op 'n Blok!
Groete,
Chris