Verbrande paradys - Hans du Plessis

Verbrande paradys deur Hans du Plessis. Lapa-uitgewers (slapband, 406 pp.), R150.
Die natuur is ’n sentrale tema in al Hans du Plessis se skryfwerk.

Hy is professor in skryfkuns aan die Noordwes-Universiteit in Potchefstroom, maar ook groot kampvegter vir die bewaring van Suid-Afrika se sewende Wêrelderfenisgebied, die Vredefort-koepel naby dié stad.Dit is dus te verstane dat hy hierdie stimulerende 12de boek van hom bevolk met die Koepelaars wat in die Vredefort-koepel bly.

Die skrywer vertel kortliks hoe die koepel 2 miljard jaar gelede tot stand gekom het. ’n Meteoriet van omtrent 10 km in deursnee het die aarde teen minstens 40 000 km/h getref. Dit het sowat 10 km in die grond ingeboor en ontplof.

Die koepel is uniek. Daarom word die Koepelaars deur unieke bande gebind. Isak Meyer, universiteitsdosent, boer as sesde geslag Meyer op die plaas Eden. Hy verduidelik aan sy vrou, Reinet:

“Hoe unieker dit wat bind, hoe hegter raak die gemeenskap. Gooi ’n klomp mense in ’n reuseskottel waaruit hulle nie kan klim nie en hulle kan nie anders as om by mekaar betrokke te raak nie.” (p. 145)

Die roman wys hoe ’n gemeenskap op gemeenskaplikheid teer. Die Venters, die Spogters, die Nels se lewe is eintlik lankal baie meer verstrengel as wat hulle besef het. “Sonder die koepel is nie een van hulle iets nie.” (p. 315)

Eers kom die Venters se verhaal aan die orde. Almal weet Reinet het ’n geheim in haar donker verlede, maar niemand weet presies wat dit is nie.

Haar seun, Sybrand die student, wil, soos sy pa, die koepel bewaar. Dikwels bots hy en sy jonger, onvoorspelbare broer, Henro, wat verstandelik swakker bedeeld is en wil bewys hy kán boer.

Al die gesinne in die koepel skakel op die een of ander manier met mekaar: die Smitte, die armoedige Nels, die klomp skinderlustige vroue in die koffiewinkel.

Die liefde ontluik tussen Sybrand Venter en die wispelturige Emma Nel, maar die stokou familievete tussen hul gesinne bly voortbestaan.

Ook die rol wat “daai af klomp Davels”, “mooi Mollie Smit met haar moontlikhede” en “die klomp Spogters” speel moenie onderskat word nie.

Almal in die koepel ken mekaar se stories. Aan die einde vind Sybrand uit: “In die middel van al die stories was sy arme ma.” (p. 377)

Hoe bekwaam Du Plessis as ervare verteller is, blyk dikwels uit treffende sinne soos Reinet se versugting: “Isak is my eden, my koepel, en my kombers” (p. 75) of “Maar hoe groei die dood toe?” (p. 147)

Die skrywer se aanvanklike rustige vertelstyl word deur besonder dramatiese beskrywings gevolg toe die traumatiese gebeurtenis plaasvind wat die Venters se gesinslewe onverwags totaal verwoes.
Daarna beeld die skrywer nie meer die karakters van buite uit nie, maar van binne. Die klem val op hul gedagtes, hul woorde, hul diepste belewenisse.

Dit is ’n lus om te sien hoe die dialoog in die monde van uiteenlopende karakters heeltemal verskil: vroue wat skinder, tieners, studente en straatkinders praat nie naastenby dieselfde Afrikaans nie.

Die roman is veelvlakkig en laat hom nie sommer in ’n genre plaas nie. Tiener- of studenteverhaal is dit nie. Ook nie juis ’n gesinsroman nie. Dit sal beslis kan kwalifiseer as karakterroman. Sommige lesers sal dit ’n natuurroman wil noem.

Verskeie temas word in die verhaal aangeraak, soos die verantwoordelikheid van die mens teenoor die natuur, die dood met sy vele gesigte en gevolge en die verganklikheid van die mens.

As aktuele, eietydse roman bied V erbrande paradys inderdaad baie stof tot nadenke oor ’n verskeidenheid onderwerpe.

Dit spreek lesers van verskillende ouderdomme, asook mense met uiteenlopende belangstellings, aan.

Al is daar ’n effense verslapping in die spanningslyn in die middel rond, is die roman tog boeiend, bedrewe geskryf en lees besonder gemaklik.

Die verhaal kry weer einde se kant toe vaart en ’n bevredigende ontknoping word bereik. Dit bied ’n besonder aangename leeservaring.

Stoffel Cilliers in Beeld

Gebruik hierdie skakel om die boek van Kalahari te bestel